V Huy Tấn v tập Hoa Trnh Ty Bt


Tập HOA TRNH TY BT chia ra đại khi như sau nầy:
1. Những bi tức cảnh ở đọc đường trong nhửng khi đi sứ,
2. Những bi th ứng với người Tu.
3. Những bi giao thiệp với sứ thần Cao Ly.

Để du lm những nơi thắng cảnh ở đất Tu, V được theo đon ngự đi thăm "Đằng vương cc" ở trn cửa sng Ty Chương thuộc tỉnh Giang Ty. V c ứng chế lm thơ...

Những thơ từ rất nhiều, muốn nghin cứu cho biết, th xem TRI TN số 36_25 Fevrir 1942_ v số 37_4 Mars 1942.

Ni thm. Trong bi thứ nhứt, ti đ ni qua tiểu sử V Huy Tấn, tc giả Hoa Trnh ty bộ tập rồi. Nay xin trở lại điểm ấy cho được kỹ cng hơn.

V Huy Tấn cn c tn khc, l Liễn, hiệu Nhất Thủy, l con của V Huy Đĩnh, hiệu Di Hin, tiến sĩ, Lễ Bộ Tả Thị Lang, bồi tụng đời L Trung Hưng.

V Huy Tấn l người lanh lẹ, tinh anh, thng minh sớm. Hồi 20 tuổi đỗ giải nguyn, khoa Mậu T, năm Cảnh Hưng thứ 29 (1768) đời Vua L Hiểu Tng (1740-1786) lm Thị Nội Văn Chức.

Năm Kỷ Dậu (1789) vua Quang Trung ph tan giặc Thanh, xếp đặt việc nội trị, tm người lm việc ngoại giao để tu hiếu với Mn Thanh, mong tạm dập tắt ngọn lửa binh tranh để nhn dn được yn nghỉ.

Như trước đ ni, V khng thể từ tạ được, nn vng lời l Di Hin, phải đp theo tiếng gọi của Vua Quang Trung, dng mnh phụng sự tổ quốc.

Ban đầu, được Vua Quang Trung bổ chức Hn Lm đi chế, phong tước B. V đng vai ph sứ, sang giao thiệp với nh Thanh. Những thơ văn của V th ứng với người Tu rất được Vua Cn Long v giới tr thức Mn Thanh khen tặng.

Chuyến sau, V được đeo hm Cng Bộ Thượng Thư m đi sứ Tu lần nữa. Cho nn bấy giờ người Thanh l Ct Thủy Phi Ưng Thắng ho bi Đề Đằng Vương Cc của V, c cu:


"Cng bộ văn chương trng kiến nhựt,
Dim cng đi tạ bội huy thu."

Hai chữ cng bộ chnh l chỉ về chức quan của V hồi đ.

Việc ngoại giao thnh cng. Kết quả đẹp ấy đưa hai nước Việt Thanh vo con đường giao hảo thn thiện, xếp can qua lại một x m ni chuyện với nhau bằng ngọc, lụa,o xim.

V c cng ấy, V được liệt vo hng "đức vận cng thần" cng với Thanh Phi Hầu Ng Thời Nhậm (c bản chp l Tnh Phi Hầu) v Thụy Nham Hầu Phan Huy ch, cng chuyn giữ việc t lệnh về mặt ban giao, v chia phin nhau vo kinh Ph Xun m triều cận.

Năm Ất Mo (1795) V được đặc cch tiến ln Thượng Trụ Quốc Thị Trung Đi Chiến Thượng Thư. Bấy giờ Vua Quang Trung đ băng, Vua Cảnh Thạnh (1793-1800) đang trị v. (Qua năm 1801, đổi nin hiệu l Bảo Hưng th nh Ty Sơn mất.)

Năm 52 tuổi, V mắc bệnh, rồi mất ở Bắc Thnh, được nh Ty Sơn cho người hộ tang đem về tng tại đồng lng, tức l lng Trm ở Hải Dương by giờ.

V l một tay học rộng, thơ lanh, lại gồm tnh cả nhm độn, đ từng nhiều phen by mưu ở nơi trướng hổ v thỏa hịch ở trn mnh voi, liệu trước nhiều việc rất đng.

Để tỏ tnh tri ngộ giữa mnh v Vua Quang Trung, V c mấy cau thơ kỷ sự rằng:


"Thi np Thảo hon đa ứng chế,
Hnh th tứ bo hựu thim tr.
Văn chương lũ phụng lun m tưởng;
Mi mẩn thn tha ngự thủ thoa.
Cnh hữu nhứt ban kham họa xứ:
Liễn đồ, lin tượng, tiếp quanh hoa".

Dịch: Thơ thảo phần nhiều lm ứng chế;
          Ăn no lại được thưởng thm ch.
         Văn hay, lời thnh thường khen ngợi;
         Ru tốt tay Vua vẫn vuốt ve. 
         Lại c chuyện nầy nn tả vẽ,
         Liền voi, rạng vẻ lc đi về.

Hoa Bằng

Trch ở Tạp Ch TRI-TN, số 37, 31 Mars 1942


top